تنبلی چشم ( آمبلیوپی)

استرابیسم چیست؟ (لوچی چشم)
دی ۱۹, ۱۳۹۶
ورم ملتحمه (کونژکتیویت ) چیست؟
دی ۱۹, ۱۳۹۶

این راهنما به کمک به بیماران و خانواده آن ها برای درک بهتر از وضعیتشان آماده شده و به شرح علل، علائم، تشخیص و درمان این بیماری پرداخته است.

تنبلی چشم یا آمبلیویی عبارت است از  دید کم در یک چشم یاهر دو چشم که با اختلالات عضوی و بیماری های ساختمانی چشم همراه نیست. این عیب در دوران کودکی ایجاد می شود هنگامی که بینایی یکی از چشم ها خوب باشد و دیگری خوب نباشد، چشم ضعیف تر، چشم تنبل خوانده می شود. معمولاً تنها یکی از چشم ها دچار تنبلی می شود.

از هر ۱۰۰ نفر، ۴-۳ نفر به تنبلی چشم مبتلا هستند.

 

این اختلال نسبتاً شایع است و تقریباً از هر ۱۰۰ نفر، ۴-۳ نفر به آن مبتلا هستند. بهترین زمان اصلاح تنبیلی چشم، دوره شیر خوارگی یا اوایل دوره کودکی است.

بهترین زمان اصلاح تنبلی چمش ، در شیر خوارگی یا اوایل کودکی است.

تکامل بینایی طبیعی چگونه است؟

نوزاد  تازه متولد شده توانایی دیدن را دارد ولی با استفاده مناسب از چشم ها، سیسستم  بینایی در سال های اولیه زندگی تکامل می یابد. اگر طی این سال به دلایلی مثل کدورت های عدسی یا قرنیه وعیوب انکساری، چشم دید خوبی نداشته باشد به تدریج توانایی بینایی کاهش می یابد پس از دهه اول زندگی، نمو سیستم بینایی کامل و معمولاً غیر قابل تغییر می شود. برای زندگی کاملاً طبیعی، تکامل برابر بینایی در دو چشم ضروری است. در بسیاری از حرفه ها برای افرادی که بینایی خوب یک چشمی دارند، محدودیت وجود دارد زیرا دید دو چشمی توانایی درک عمق را نیز به همراه دارد به علاوه اگر بینایی یکی از چشم ها در آینده، به دلیل بیماری یاتصادف از دست برود، بینایی طبیعی چشم دیگر حیاتی خواهد بود، بنابراین تنبلی چشم باید در دوران کودکی هر چه زودتر تشخیص داده و درمان شود.

چه هنگام باید بینایی را بررسی کرد؟

توصیه می شود که چشم تمام کودکان پیش از چهار سالگی توسط پزشکی اطفال، پزشک خانواده یا چشم پزشک معاینه شود همه پزشکان سنجش بینایی را به عنوان جزیی از معاینه پزشکی کودک می دانند ودر صورت وجوه مشکل کودک را به چشم پزشک اطفال معرفی می نمایند.

 

تکنکی های جدید، سنجش بینایی در کودکان را امکان پذیر ساخته اند. در صورت وجود تاریخچه خانوادگی از انحراف چشم، آب مروارید کودکی یا بیماری های جدی دیگر، چشم پزشک می تواند بینایی را حتی پیش از سه سالگی بررسی نماید.

 

 

علل تنبلی چشم چیست؟

تنبلی چشم ناشی از هر گونه وضعیتی است که استفاده طبیعی از چشم و تکامل بینایی را تحت تأثیر قرار دهد. در برخی از موارد وضعیت هایی که با تنبلی چشم همراهند، ارثی هستند. کودکانی که در خانواده آن ها سابقه تنبلی یا انحراف چشم وجود دارد باید در اوایل دوران کودکی توسط چشم پزشک معاینه شوند.

تنبلی چشم سه علت عمده دارد که عبارتند از عیوب انکساری، کدورت در محیط های شفاف چشمی و استرابیسم.

 عیوب انکساری

تنبلی چشم ناشی از عیوب انکساری هنگامی روی می دهد که تصویر ایجاد شده از یکی از چشم ها با هر دو  چشم غیر واضح باشد علت آن است که یکی چشم بیش از دیگری دارد عیب انکساری نزدیک بینی، دوربینی یا آستیگماتیسم می باشد یاهر دو چشم دارای عیب انکساری نزدیک بینی، دوربینی یا آستیگماتیسم می باشند. تصاویر حاصل از چشم تار، جذف می شوند و آن چشم تننبل می گردد.

در تنبلی چشم ناشی از عیوب انکساری، ظاهر چشم ها طبیعی به نظر می رسند اما بینایی یکی از آنها یا هر دو ضعیف است. این حالت از لحاظ تشخیص، مشکل ترین نوع تنبلی چشم است زیرا به سنجش دقیق بینایی نیاز دارد ولی اصلاح آن معمولاً با عینک یا لنزهای تماس امکان پذیر است.

کدورت در مسیر بینایی

برخی بیماری های چشمی مانند آب مروارید (کدر شدن عدسی طبیعی چشم)، کدورت قرینه با زجاجیه و افتادگی پلک که جلوی چشم را گرفته باشد ممکن است به تنبلی چشم منجر شوند.

هر گونه عاملی که مانع از تشکیل تصویر واضح در چشم شود می تواند منجر به تنبلی چشم در کودک گردد. غالباً این حالت شدیدترین نوع  تنبلی چشم می باشد.

 

استرابیسم (انحراف چشم)

انحراف چشم اغلب منجر به تنبلی چشم می شود و تنبلی چشم نیز در بسیاری اوقات منجر به انحراف چشم می گردد بنابراین خیلی وقت ها این دو با هم دیده می شوند و گاهی تشخیص این که کدام مقدم بر دیگری بوده است مشکل است. وقتی استرابیسم مقدم بر تنبلی است معمولاً تصاویر چشم منحرف حذف می شود و کودک فقط از چشم بهتر استفاده می نماید که این مساله، رفته رفته سبب تنبلی چشم منحرف می گردد گاهی هم تنبلی چشم به دلیل دیگری ایجاد می شود و مقدم بر انحراف است به این صورت که چشمی که کم تر مورد استفاده قرار می گیرد، رفته رفته منحرف می گردد.

تشخیص تنبلی چشم چگونه است؟

تشخیص تنبلی چشم آسان نیست. کودک و والدینی وی ممکن است از وضعیت بودن چشم کودک مطلع نباشند. به جز در مواردی که چشم کودک انحراف یا  ناهنجاری واضع دیگری داشته باشد، والدین نمی توانند از مشکل چشم کودک خود آگاهی یابند. تنبلی چشم با پیدایش اختلاف بینایی بین دو چشم یا کاهش بینایی هر دو چشم تشخیص داده می شود از آنجا که سنجش بینایی در بچه ها کوچک مشکل  است، چشم پزشک غالباً با مشاهده نحوه دنبال کردن اشیاء توسط هر یک از چشم های کودک، در حالی که چشم دیگرش بسته می باشد، می تواند حدت بینایی او را تخمین بزند. با استفاده از آزمایش های گوناگون، چشم پزشک پاسخ های کودک را هنگامی که یکی از چشم هایش بسته است، مشاهده می نماید. از نشانههای تشخیصی آن است که اگر یکی از چشم ها تنبل باشد و چشم سالم بسته شده باشد، ممکن است کودک تلاش نماید تا از اطراف پوشش گذاشته شده بر روی چشن سالم، نگاه کند یا سعی در برداشت پوشش نماید و یا این که گریه کند.

 

در سن سه تا چهار سالگی معمولاً می توان بینایی را به درستی و با کمک تابلوهای دیواری سنجیده اگر چه مهارت کافی پزشکی جهت تشخیص تنبلی چشم نیز در این موارد لازم است بیناییی ضعیف در یکی از چشم ها همواره دال بر وجود تنبلی چشم نمی باشد و باید  معاینه دقیق توسط چشم پزشک انجام شود تا وجود احتمالی بیماری هایی (مثل تومورها، التهاب های درون چشمی و …. ) که ممکن است در صورت عدم درمان باعث کاهش بینایی همیشگی و گاهی تهدید حیات بیمار شوند مشخص گردد

 

تنبلی چشم چگونه درمان می شود؟

جهت درمان تنبلی چشم بعد از رفع علت زمینه سازی آن، مانند اصلاح عیوب انکساری و برداشت کدورت مسیر بینایی، باید کودک را به استفاده از چشم ضعیف وارد نمود. این کار معمولاً با بستن چشم سالم برای هفته ها یا ماه ها صورت می گیرد حتی پس از بازگرداندن بینایی به چشم ضعیف ممکن است برای ادامه پیشرفت بینایی به بستن پاره وقت چشم بهتر نیز لازم خواهد بود گاه گاهی تنبلی چشم با تار کردندید در چشم سالم با استفاده از قطه (آتروپین ) یا عدسی های چشمی خاصی برای وادار کردن کودک به استفاده از چشم تنبل ، دمران می گردد اگر چشم پزشک متوجه آب مروارید (کاتاراکت)، افتادگی پلک یا ناهنجاری دیگری شود اغلب انجام جراحی برای اصلاح مشکل زمنیه ای قبل از درمان تنبلی، لازم می باشد. پس از جراحی، بستن چشم بهتر برای بهبود بینایی لازم است چون معمولاً نمی تواند تنبلی چشم را تنها با درمان علت آن علاج کرد و حتماً باید چشم ضعیف تر را جهت رسیدن  به بینایی طبیعی تقویت نمود. البته در مواردی که تنبلی چشم ناشی از انحراف چشم است. درمان تنبلی چشم معمولاً پیش از جراحی برای اصلاح انحراف چشم صورت می گیرد و بستن چشم غالباً پس از جراحی نیز ادامه می یابد.

تجویز عینک یا انجام عمل جراحی می تواند علت زیر بنایی تنبلی چشم را اصلاح کند اما تنبلی چشم نیز باید درمان شود.

اگر تنبلی چشم درمان نگردد چند حالت ممکن است پیش آید:

  • چشم تنبل ممکن است به کاهش بنیایی دایم و جدی دچار شود.
  • درک عمق (دید سه بعدی ) ممکن است از بین برود.
  • اگر چشم سالم، بیمار شود یا بدان آسیبی برسد، ممکن است بیمار تا آخر عمر از بینایی ضعیف رنج ببرد.

چشم پزشک می تواند والدین را درباره شیوه درمان تنبلی چشم راهنمایی نماید اما مسئولیت انجام درمان بر دوش والدین است هر کودکی از بستن چشم سالم خود امتناع می ورزد زیرا برای دیدن واضح اشیاء به چشم سالم خود وابسته است. اما والدین باید کودکان خود را برای انجام آن چه که به نفع آن هاست متقاعد و گاهی وادار نمایند. درمان موفقیت آمیز تا حدود زیادی به علاقه و تلاش والدین و قدرت آنها  در به دست آوردن همکاری کودکانشان بستگی دارد. در اغلب موارد این والدین هستند که نقش مهمی در تشخیص و درمان تنبلی چشم کودکان خود ایفا می کنند.

زمان شروع درمان چه موقع است؟

درمان هر چه زودتر باید شروع شود. بهتر است هنگامی که برای اولین بار چشم کودک بسته می شود علت این کار برای وی توضیح داده شود. هم چنین بهتر است که ابتدا با بستن چشم عروسک، نحوه بستن برای کودک به نمایش گذاشته شود چنانچه کودک دبستانی یا پیش دبستانی است حتماً درباره بستن چشم، به آموزگار وی نیز توضیح لازم داده شود کمک آموزگار برای تشویق کودک به انجام فعالیت های روزانه و توضیح درباره وضعیت وی به هم کلاسی هایش مفید می باشد.

کودک چه مدتی نیاز به بستن چشم دارد؟

مدت زمان بستن چشم کودکان متفاوت است، اما به عنوان یک اصل کلی هر چه سن کودک پایین تر و شدت تنبلی چشم وی کم  تر باشد، درمان او سریع تر انجام خواهد شد. بینایی در  بچه های کوچک ممکن  است به سرعت تغییر یابد. البته همکاری در بچه های کوچک تر، کم تر است. به طور ایده آل بستن چشم تا زمانی ادامه می یابد که دید هر دو چشم یکسان شود.

 

مدت زمان بستن از چند ساعت در روز تا تمام ساعات بیداری متفاوت می باشد گاه ممکن است بینایی در چشم سالم (بسته شده ) پس از برداشتن پوشش، کاهش یابد اما معمولاً بعد از استفاده مجدد از چشم، بینایی به حالت طبیعی خود بر می گردد.

برای اطمینان  از این که بهترین فرصت ممکن برای ایجاد بینایی طبیعی در اختیار کودک نهاده شده است، بستن چشم سالم پس از بهبود بینایی وجود دارد که پس از بهبود بینایی چشم تنبل، بینایی آن مجدداً کاهش یابد بنابراین مراقبت دقیق از چشم در سراسر دوران کودکی ضروی است.

چنانچه بینایی پس از گذشت مدت زمانی مناسبی از بستن چشم، بهبود نیابد چشم پزشک ممکن است این نوع درمان را ادامه ندهد.

 

آیا بستن چشم انحراف آن را اصلاح می کند؟

معمولاً بستن چشم، بینایی را در چشم تنبل بهبود می بخشد اما انحراف چشم ها را تغییر نمی دهد هنگامی که بینایی در هر دو چشم خوب شد و یا به سطح ثابت و قابل قبولی رسید، چشم پزشکی می تواند برای تصحیح انحراف چشم ها، درمان مناسب را که اغلب جراحی است تجویز نماید.

از چه نوع پوششی برای بستن چشم می توان استفاده کرد؟

پوشش چشم باید راحت و در جای خود ثابت باشد به نحوی که کودک نتواند از می شود آن دزدانه نگاه کند. پوشش های چشمی آماده در داروخانه ها یافت می شوند برای تهیه پوشش چشمی آماده در  داروخانه یافت می شوند برای تهیه پوشش چشمی مناسب در منزل می توان یک گاز را با استفاده از چسب ضد حساسیت روی چشم سالم ثابت نمود.

پوشش های چشمی دارای کش یا بند و نیز پوشش هایی که به عینک بسته می شوند مناسب نیستند زیرا ممکن است به دیدن دزدانه کودک کمک نمایند. پوشش چشمی باید مستقیماً به پوست دور چشم بچسبد تا بهترین نتیجه درمانی حاصل گردد.

اگر زخم یا ناراحتی پوستی ایجاد شد چه باید کرد؟

در این موارد سعی شود از نوع دیگری از  پوشش چشمی استفاده شود شکل پوشش چشمی با تغییر وضعیت قرار گرفتن آن روی چشم تغییر داده شود. به جای پوشش آماده، از گاز و چسب ضد حساسیت استفاده شود در صورت استفاده از عینک، تا زمان بهبود پوست، پوششی که روی عینک بسته می شود استفاده گردد و یا از قطر ه های تار کننده دید در چشم بهتر، استفاده شود.

 

اگر کودک پوشش چشمی را بر می دارد چه باید کرد؟

در بچه های کوچک استفاده از چسب اضافه روی پوشش غالباً برای نگهداری آن کافی است. اگر کودک با هم توانست پوشش چشمی را بردارد می توان دست های او را با دستکش های تک انگشتی پوشاند جوراب های بلند که تا بالای آرنج، زیر آستین پیراهن کشیده می شوند نیز می توانند مفید باشند آخرین راه حل آن است که از آتل بلند درون جوراب بلند استفاده شود تا کودک نتواند دست خود را از آرنج خم کند بنابراین دست ها از صورت دور نگه داشته
می شوند  برای کودکان بزرگ تر، گذشتن پوشش چشمی در مدرسه ممکن است از لحاظ روحی- روانی مشکل ساز باشد لذا استفاده از پوشش در منزل و به هنگام تعطیلات می تواند مفید باشد اما بهبود ممکن است طول بکشد.

روش درمان تنبلی چشم با قطره چگونه است؟

اگر چه بیش تر  پژوهشگران معتقدند بستن چشم روش ارجح درمانی تنبلی است ولی گاهی در ک ودکانی که به هیچ طریقی راضی به بستن چشم نمی شوند تنها راه حل، تار کردن چشم سالم به وسیله قطره است در این روش از قطره آتروپین ۱-۵/۰ درصد و با تناوب روزی یک قطره تا هفته ای یک قطره در چشم بهتر، استفاده می شود تا چشم تنبل وادار به فعالیت شود بهتر است گوشه داخلی چشم(مجرای اشک)، موقع چکاندن قطره آتروپین فشار داده شود تا قطره کم  تر جذب خونه گردد در صورت پیدایش عوارض آتروپین مانند گر گرفتگی، تب و تپش قلب به چشم پزشک مراجعه شود.

موفقیت درمان تنبلی چشم چقدر است؟

موفقیت درمان تنبلی چشم به عوامل زیر بستگی دارد:

  • شدت آمبلیویی
  • سن کودک در هنگام شروع درمان

چنانچه تشخیص و درمان بیماری سریع انجام گیرد، اغلب چشم تنبل بینایی خود را به دست می آورد. گاهی ممکن است لازم باشد که درمان پاره وقت تا پایان دهه اول ادامه یابد و گاهی درمان نگاه دارنده حتی تا پایان دهه دوم ادامه می یابد تنبلی چشم معمولاً پس از این زمان بر نمی گردد اگر تنبلی چشم در اوایل کودکی تشخیص داده نشود معمولا ً درمان ناموفق خواهد بود و یا موفقیت محدود خواهد شد.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *