گلوکوم (آب سیاه)

آب مروارید (کاتاراکت)
دی ۱۹, ۱۳۹۶
بلفاریت چیست؟
دی ۱۹, ۱۳۹۶

گلوکوم (آب سیاه)

این جزوه جهت کمک به بیماران مبتلا به گلوکوم و خانواده آنها برای درک بهتر از وضعیتشان آماده گردیده و علل، علائم، تشخیص، و درمان این بیماری را شرح می دهد. مبحث عمده این جزوه گلوکوم زاویه باز است که شایع ترین نوع گلوکوم است.

 

گلوکوم یا آب سیاه مجموعه ای از بیماری هاست که با آسیب به عصب بینایی می توانند به نابینایی منجر شوند. ۵/۱ تا ۲ درصد افراد جامعه به گلوکوم مبتلا هستند. این در حالی است که نیمی از آنها از بیماری خود اطلاعی ندارند. شروع این بیماری بدون علامت است اما بعد از چند سال در صورت عدم درمان مناسب بیمار بینایی خود را از دست می دهد. با درمان زود هنگام و به موقع غالباً می توان چشم را از کاهش بینایی جدی و نابینایی نجات داد.

۵/۱ تا ۲ درصد افراد جامعه به گلوکوم مبتلا هستند.

این در حالی است که نیمی از آنها از بیماری خود اطلاعی ندارند.

 

عصب بینایی چیست؟

عصب بینایی دسته ای متشکل از حدود یک میلیون فیبر عصبی است که شبکیه (لایه حساس به نور که در قسمت خلفی – داخلی کره چشم قرار دارد) را به مغز مرتبط می سازد.

دید خوب نیازمند عصب بینایی سالم است.

چگونه گلوکوم به عصب بینایی آسیب می رساند؟

فشار بالای داخل چشمی در بسیاری از موارد منجر به گلوکوم می شود. در چشم فضایی به نام اطاق قدامی در جلوی عنبیه و در خلف قرنیه موجود است که در آن همیشه مایع شفافی جریان دارد و بافت های مجاور را تغذیه می نماید. این مایع از جسم مژگانی واقع در خلف عنبیه ترشح می شود و از جلوی ریشه عنبیه یعنی محل اتصال قرنیه و عنبیه که زاویه چشم نامیده می شود اتاق قدامی را ترک می کند. هنگامی که مایع به زاویه می رسد از میان بافت مشبک خاصی عبور کرده و از چشم خارج می شود.

در گلوکوم زاویه باز، زاویه چشم که محل خروج مایع زلالیه از چشم می باشد، باز است. با این حال به دلایلی ناشناخته مایع از میان بافت مشبک بسیار آهسته عبور می کند. با تجمع مایع فشار داخل چشم افزایش می یابد و بدین ترتیب ممکن است عصب بینایی آسیب دیده و به نابینایی منجر شود، مگر اینکه فشار چشم کنترل شده باشد.

چه افرادی در معرض خطر ابتلا به گلوکوم هستند؟

اگرچه احتمال ابتلا در تمام افراد وجود دارد، اما خطر آن در برخی از افراد بیش از دیگران است، این افراد عبارتند از:

۱ – سیاه پوستان بالای ۴۰ سال

۲ – تمام افراد بالای ۶۰ سال

۳ – افرادی که یکی از افراد فامیل آنها مبتلا به گلوکوم باشد

۴ – بیماران مبتلا به دیابت

۵ – بیماران مبتلا به نزدیک بینی شدید

۶ – بیمارانی که به طور مزمن داروهای کورتن دار مصرف می کنند

علایم گلوکوم چیست؟

 

گلوکوم زاویه باز، در ابتدا هیچگونه علامتی ندارد، بینایی طبیعی است و هیچگونه دردی احساس نمی شود. با پیشرفت گلوکوم اگرچه بیمار ممکن است اشیای مقابل را به خوبی ببیند اما عاجز از دیدن اشیای محیطی است و ممکن است چنین به نظرش برسد که از درون تونل نگاه می کند. به مرور زمان دید مرکزی نیز کاهش می یابد و سپس از بین می رود.

گلوکوم چگونه تشخیص داده می شود؟

اغلب مردم فکر می کنند که اگر فشار چشم بالا داشته باشند به گلوکوم مبتلا شده اند اما همیشه این طور نیست. فشار بالا فرد را در معرض خطر ابتلا به گلوکوم قرار می دهد، اما همیشه دلیل بر ابتلا به بیماری نیست. ابتلا به گلوکوم به مقدار فشاری بستگی دارد که عصب بینایی نتواند آن را تحمل کند و این میزان در افراد مختلف متفاوت است. اگرچه فشار طبیعی معمولاً بین ۱۰ تا ۲۱ میلی متر جیوه است، اما ممکن است فردی با فشار چشم طبیعی، مبتلا به گلوکوم باشد. به همین دلیل معاینه کامل چشم از اهمیت خاصی برخوردار است. برای تشخیص گلوکوم چشم پزشک معاینات زیر را انجام می دهد:

۱ – حدت بینایی: با استفاده از چارت بینایی میزان بینایی فرد سنجیده می شود.

۲ – میدان بینایی: این معاینه به منظور سنجش وسعت دید انجام می گیرد، و بدین ترتیب چشم پزشک از فقدان دید محیطی بیمار که یکی از علایم گلوکوم پیشرفته است و همچنین اختلالاتی که در دید مرکزی به وجود می آید، آگاه می شود.

۳ – گشاد کردن مردمک: با این معاینه چشم پزشک بهتر می تواند علایم آسیب عصب بینایی را مشاهده کند. به این منظور چند قطره از داروی گشاد کننده مردمک، داخل چشم ریخته می شود. بعد از معاینه ممکن است دید نزدیک بیمار برای چند ساعت تا چند روز، تار باقی بماند که بر حسب نوع قطره مصرفی فرق می کند.

۴ – تونومتری (اندازه گیری فشار چشم): با این معاینه استاندارد، فشار داخل چشم اندازه گیری می شود. تونومتری انواع مختلفی دارد. در نوع معمول آن از نور آبی جهت اندازه گیری فشار چشم استفاده می شود.

 

آیا می توان گلوکوم را درمان نمود؟

بله، البته هنوز درمان قطعی برای باز گرداندن بینایی از دست رفته وجود ندارد. درمان در حد کنترل گلوکوم و برای حفظ بینایی باقی مانده است. بنابراین آنچه مهم بنظر می رسد تشخیص و درمان به موقع برای حفظ بینایی است. اگرچه اکثر پزشکان از دارو برای درمان گلوکوم تازه تشخیص داده شده استفاده می کنند، اما یافته های تحقیقات جدید نشان می دهد که لیزر درمانی نیز در مراحل اولیه انتخابی مطمئن و مؤثر است.

هنوز درمان قطعی برای باز گرداندن بینایی از دست رفته وجود ندارد.

درمان در حد کنترل گلوکوم و برای حفظ بینایی باقی مانده است.

 

روشهای درمانی گلوکوم عبارتند از:

۱ – درمان دارویی: داروها شایع ترین روش درمان گلوکوم در مراحل اولیه بیماری هستند که به شکل قطره و قرص وجود دارند. برخی از این داروها باعق کاهش تولید مایع زلالیه در چشم می شوند و برخی دیگر با تسهیل خروج مایع زلالیه فشار چشم را کاهش می دهند.

داروهای گلوکوم ممکن است چندین بار در روز مصرف شوند. اکثر بیماران در این رابطه مشکلی ندارند. اما بعضی از داروها ممکن است سبب سردرد شوند و یا عوارض جانبی روی سایر نقاط بدن داشته باشند. قطره های چشمی ممکن است عوارضی نظیر سوزش و قرمزی چشم داشته باشند. بیمار باید از چشم پزشک خود بخواهد نحوه استفاده از قطره چشم را برایش توضیح دهد. همچنین او را از داروهایی که قبلاً مصرف می کرده است، مطلع سازد.

بسیاری از داروهای گلوکوم به راحتی در دسترس هستند چنانچه بیمار در اثر مصرف یکی از آنها با مشکل مواجه شد باید حتماً با پزشک خود تماس حاصل کند تا با تغییر مقدار دوز دارو یا تجویز داروی دیگر درمان ادامه یابد. بیمار به طور مرتب و منظم به استفاده از قطره ها و قرص ها جهت کنترل فشار چشم نیاز خواهد داشت. این مطلب بسیار حائز اهمیت است چرا که اغلب گلوکوم در مراحل اولیه بدون علایم است و بیماران ممکن است مصرف داروی خود را فراموش کنند و یا متوقف نمایند.

گلوکوم اغلب در مراحل اولیه بدون علایم است

۲ – لیزر درمانی یا ترابکلوپلاستی لیزری: لیزردرمانی به خروج مایع از چشم کمک می کند. اگرچه جراح می تواند در هر زمانی اقدام به انجام لیزر کند اما توصیه می شود که این عمل بعد از شروع دارو ودر صورت عدم کنترل بیماری صورت گیرد. در بسیاری از بیماران مصرف دارو حتی بعد از لیزر الزامی است. لیزر در مطب یا کلینیک چشم انجام می شود. قبل از لیزر با استفاده از قطره مخصوصی چشم بی حس می شود. بیمار روی صندلی مخصوص مقابل دستگاه لیزر می نشیند، چشم پزشک عدسی مخصوصی را روی چشم قرار میدهد. پرتوی از نور با انرژی بالا روی بافت مشبک زاویه چشم منعکس می شود. بیمار نقاط نورانی را به رنگ های سبز و قرمز می بیند. لیزر ۱۰۰ – ۵۰ نقطه سوختگی به فواصل مساوی ایجاد می کند. این سوختگی ها منافذ خروجی موجود در بافت مشبک را تحت کشش قرار می دهند و بدین ترتیب منافذ باز شده و مایع بهتر از آنها بیرون می رود.

پس از آن قطره هایی برای برطرف کردن التهاب داخل چشمی تجوز می شود. مطالعات نشان می دهد که جراحی لیزر در پایین آوردن فشار چشم بسیار مفید است. اما در برخی موارد اثر آن به مرور زمان از بین می رود. به طوری که دو سال بعد از جراحی لیزر در بیش از نیمی از بیماران دوباره فشار چشم افزایش می یابد.

۳ – جراحی: هدف از این عمل جراحی ایجاد منفذ جدید جهت خروج مایع از چشم است. اگرچه چشم پزشک در هر زمانی می تواند اقدام به این جراحی کند، اما توصیه می شود این جراحی هنگامی انجام شد که درمان دارویی و جراحی لیزر جهت کنترل فشار چشم مؤثر واقع نشده باشند. برای عمل جراحی از بیحسی موضعی یا بیهوشی عمومی استفاده می شود که در بیحسی موضعی دارویی آرامبخش تجویز می گردد و سپس تزریق هایی جهت بی حس اطراف چشم انجام می شود.

چشم پزشک تکه کوچکی از بافت اطراف قرنیه را بر می دارد و به این ترتیب کانال جدیدی ایجاد می شود تا مایع از داخل چشم خارج شود. در این جراحی مایع داخل چشم از طریق کانالی به زیر ملتحمه که بافت ظریف و شفافی است، جریان می یابد و از چشم خارج می شود. برای جلوگیری از عفونت وتورم چشم تا چند هفته بعد از عمل باید از قطره هایی استفاده نمود (قطره های قبل و بعد از جراحی با یکدگیر متفاوتند).

بعد از جراحی بیمار باید تحت معاینات مکرر قرار گیرد. این امر بخصوص در چند هفته اول بعد از عمل مهم است. جراحی در حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد موارد موفق است و منجر به کاهش فشار چشم می شود اگر منفذ ایجاد شده بسته شود ممکن است فشار چشم بالا رفته و به عمل جراحی دیگری نیاز باشد. بخاطر داشته باشید که با عمل جراحی گلوکوم دید باقی مانده بیمار حفظ می شود و بهبودی در دید از دست رفته ایجاد نمی شود. در واقع حتی ممکن است بینایی بیمار قبل  از عمل بهتر از بعد از عمل باشد. مانند هر عمل دیگری، جراحی گلوکوم عوارض جانبی دارد. شایع ترین عارضه بعد از عمل تجمع مایع در پشت شبکیه می باشد که معمولاً خودبخود جذب می شود. در مواردی که شدید باشد و جذب نشود و به اصطلاح اطاق قدامی تشکیل نشود باید مایع را از چشم خارج نمود. عوارض دیگر شامل: آب مروارید، مشکلات قرنیه ای، التهاب و عفونت داخل چشمی است. اگر بیمار دچار هر یک از این مشکلات شود درمانهای مؤثری وجود دارد.

با عمل جراحی گلوکوم دید باقی مانده بیمار حفظ می شود

و بهبودی در دید از دست رفته ایجاد نمی شود.

انواع دیگر آب سیاه کدامند؟

اگرچه آب سیاه با زاویه باز شایعترین نوع این بیماری است. اما بعضی از افراد مبتلا به انواع دیگر آن می شوند نظیر:

۱ – آب سیاه با فشار طبیعی یا فشار پایین: این نوع از آب سیاه در افراد با فشار طبیعی چشم دیده می شود که با وجود فشار طبیعی عصب بینایی آسیب می بیند و دید محیطی کاهش می یابد. روش درمانی این نوع از آب سیاه همانند آب سیاه با زاویه باز است.

۲ – آب سیاه با زاویه بسته: در این بیماری، از آنجایی که قسمتی از عنبیه زاویه را می بندد، مایع زلالیه راهی برای خروج از زاویه چشم ندارد. گلوکوم با زاویه بسته به دو صورت دیده می شود:

الف مزمن: این نوع شبیه زاویه باز در دراز مدت و معمولاً بدون علامت خاصی سبب صدمه عصب بینایی می شود و میزان بروز آن در افراد زیر بیشتر است ۱ – نژاد آسیایی ۲ – وجود سابقه فامیلی ۳ – زنان ۴ – افرادی که دوربین هستند (عینک با شماره مثبت دارند). در این نوع از آب سیاه پس از شروع درمان و کنترل فشار چشم، عمل جراحی انجام می شود.

ب حاد: فرد در این بیماری دچار افزایش ناگهانی در فشار چشم می شود که ناشی از انسداد ناگهانی بافت مشبک زاویه به وسیله عنبیه است. علایم آن شامل درد شدید، تهوع، استفراغ، هاله رنگی در اطراف اشیاء نورانی، قرمزی چشم، مردمک نیمه باز و تاری دید است. این علایم نشان دهنده یک فوریت پزشکی است. بیمار نیاز به درمان سریع برای بهبود جریان مایع دارد. اگر درمان صورت نگیرد فرد در ظرف کمتر از ۱ یا ۲ روز دچار صدمه شدید عصب و افت شدید دید می شود. معمولاً با عمل جراحی لیزر – اگر به موقع انجام شود – می توان انسداد ایجاد شده را رفع و بینایی را حفظ کرد.

۳ آب سیاه مادر زادی: در این نوع بیماری نوزادان با نقص در زاویه چشم متولد می شوند. این نقص سبب کندی تخلیه طبیعی مایع زلالیه می شود.

علایم مشخص این بیماری کدورت قرنیه، حساسیت به نور و اشک ریزش زیاد است، در این حالت عموماً چشم نوزاد بزرگتر از معمول است. معمولاً برای درمان این بیماری جراحی توصیه می شود. اگر جراحی زود انجام شود شانس نوزاد برای دست یابی به دید خوب بالا خواهد بود.

علایم مشخص گلوکوم مادرزادی کدورت قرنیه،

حساسیت به نور و اشک ریزش زیاد است.

۴ آب سیاه ثانویه: می تواند به عنوان عارضه ای از سایر بیماریهای چشمی باشد از قبیل آب مروارید خیلی رسیده، صدمه چشمی، تومورها یا التهاب های چشمی. یک نوع دیگر این بیماری که آب سیاه رنگدانه ای نامیده می شود زمانی بوجود می آید که رنگدانه ها از عنبیه آزاد شده و سبب انسداد بافت مشبک و در نهایت باعث کندی تخلیه مایع زلالیه شود. یک نوع شدید آب سیاه ثانویه، آب سیاه ناشی از عروق جدید غیر طبیعی است که در افراد مبتلا به مرض قند، کسانی که دچار انسداد عروق ته چشم شده اند و بعضی بیماری های دیگر دیده می شود. کسانی که داروهای کورتیکواستروئید (برای درمان التهابهای چشمی و بیماریهای دیگر) به مدت طولانی مصرف می کنند، در آستانه خطر ابتلا به آب سیاه هستند. درمان این نوع آب سیاه با دارو، لیزر و جراحی است

چگونه می توان از بینایی محافظت کرد؟

اگر تحت درمان هستید باید داروهایتان را هر روز به طور منظم مصرف کنید و برای معاینه به طور مرتب به چشم پزشک خود مراجعه کنید. همچنین افراد فامیل و دوستانی که در آستانه خطر آب سیاه هستند (افراد بالای ۶۰ سال، افرادی با نزدیک بینی شدید و یا کسانی که سابقه فامیلی آب سیاه دارند) را راهنمایی کنید تا سالی یک بار جهت معاینه نزد چشم پزشک بروند.

باید داروهایتان را هر روز به طور منظم مصرف کنید

و برای معاینه به طور مرتب به چشم پزشک خود مراجعه کنید.

 

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *